page loading,   please wait ...
od 01.2007 serwis nieoficjalny

dzisiaj jest Poniedziałek 18 grudnia 2017 roku imieniny Bogusława, Gracjana, Laury
-
 
last edit
nie tylko w parafii


serwis patronacki:


o nas, położenie

historia kroszonek, a kroszonka opolska
- tradycje i podania ludowe -

Nowa, bogato ilustrowana wersja niniejszego opracowania znajduje się na stronie: http://kroszonki.pl


Od wieków zdobimy jaja w okresie wielkanocnym. Tradycja ta ma swój udokumentowany rodowód, wywodzi się z czasów biskupa Krakowskiego Wincentego Kadłubka, czyli z początku XIII wieku. Archeologiczne znaleziska na Opolskim Ostrówku wskazują nawet na X wiek. Jajko na Śląsku Opolskim w XVIII i XIX wieku było przede wszystkim zdobione metodą batikową, jest to jajko malowane gorącym woskiem a następnie farbowane. Metoda ta jest nadal powszechnie stosowana w okolicach Tułowic i Korfantowa. Jednak najbardziej popularna jest kroszonka, zabarwione jajo zdobione metodą rytowniczą (drapane), ozdabiane tradycyjnymi ornamentami roślinnymi: palmy, kwiaty, liście etc. , których wzory są często spotykane także w haftowanych obrusach, zasłonach, dekoracyjnej pościeli (kapach), strojach i malarstwie ludowym. Różnorodność wzorów zależy od inwencji artystycznej samego twórcy. W połowie XX wieku na jajkach skrobano duże wyraźne wzory (foto wyżej). W latach osiemdziesiątych duży wzór jest coraz bardziej wypełniany, uzupełniany małymi dodatkami. Wzory z tego okresu są uważane przez twórców za tradycyjny wzór kroszonki opolskiej. Kolorystycznie dominują odcienie brązu (barwienie łupinami z cebuli).

Dzisiaj są to coraz misterniej wykonywane miniatury, gdzie zdobienie jednego jajka pochłania nawet 3 godziny ( ! ). Obok motywów roślinnych, wielkanocnych i treści biblijnych, wydrapywane są wierszyki, życzenia a czasem inne dowcipne, kąśliwe teksty.

Coraz częściej jest spotykana kroszonka z przesadnie zminiaturyzowanym rytem, na której brak jest jakiegokolwiek wzoru, na której nie dopatrzymy się tradycyjnego ornamentu, tu winniśmy się zastanowić: czy to jest jeszcze kroszonka opolska? Pytanie to pozostawię bez odpowiedzi ...

Do robienia kroszonek metodą rytowniczą używa się jaj o białej skorupie (pozwala to na osiąganie wyrazistego wzoru), które gotuje się (preparuje) przez 3 do 4 godzin. W dzisiejszych czasach coraz częściej kroszonkę wykonujemy na wydmużce a w przypadku jaj strusia jest to zawsze pusta skorupa. Następnym etapem jest farbowanie jajka i zdobienie właściwym wzorem, ornamentem.
Do barwienia jaj używano barwników naturalnych pochodzenia roślinnego: łupiny cebuli; młode pędy pszenicy i żyta; kora dębu, olchy i brzozy; wywar z buraka ćwikłowego; suszone liście malin. W dzisiejszych czasach barwnik naturalny jest zastępowany syntetycznymi farbami do tkanin.

Charakterystyczną wymowę ma kolorystyka jaj, mianowicie, ongiś młoda panna przygotowywała wybranemu młodzieńcowi co do którego nosiła poważne zamiary koszyczek ze zdobionymi kroszonkami. W koszyczku tym najczęściej znajdowały się trzy kroszonki o ściśle określonych kolorach. Jakie znaczenie miały kolory ? Otóż były to symbole:
1. czerwony - miłości do wybranego
2. zielony - nadziei z nim wiązanej
3. niebieski bądź brązowy - tu nie do końca jest mi znana idea tego właśnie koloru

Dodatkowo panny szykowały kroszonki w kolorach :
1. żółtym - symbol zazdrości (a nóż się przyda)
2. fioletowym - kolorem tym obdarowywała osobę,
    która nie była darzona sympatią jednym słowem nie była mile widziana
3. czarnym - darowane kawalerom dla przekory by poznali swoje miejsce
    (dziś powiedzielibyśmy cwaniakom) , tego koloru jajek na Śląsku Opolskim
    zawsze darowano najwięcej i wizualnie były najbardziej efektowne

Kroszonki Opolskie można co roku podziwiać począwszy od Niedzieli Palmowej na wystawie pokonkursowej w Muzeum Wsi Opolskiej w Opolu - Bierkowicach.



przykłady jaj zdobionych metodą rytowniczą
( z wystaw w skansenie w minionych latach )


wstecz
opracowanie i zdjęcia:   Gabriela W.   e-mail
Copyright © 2002   wszelkie prawa zastrzeżone
ps.    autor witryny
Informacje pochodzą ze źródeł prywatnych gromadzonych przez wiele lat, od 1990 roku autorka tekstu uczestniczy czynnie w Wojewódzkim Konkursie zdobienia jaj wielkanocnych, informacje te są oparte o przekazy pisane i podania ustne twórców ludowych z naszych okolic.


Uzywamy cookies i podobnych technologii m.in. w celach: swiadczenia uslug, reklamy, statystyk.
Korzystanie z witryny bez zmiany ustawien Twojej przegladarki oznacza, ze beda one umieszczane w Twoim urzadzeniu koncowym.
Pamietaj, ze zawsze mozesz zmienic te ustawienia. Szczegoly znajdziesz w
Polityce Prywatnosci.



  
Strona wygenerowana w czasie:   0.091 s.